5 bước cơ bản để định giá một doanh nghiệp

Bước 1:  Chuẩn bị và phân tích tài chính quá khứ.

Phân tích quá khứ nhằm làm cơ sở cho dự báo tương lai. Để phân tích quá khứ hiệu quả, quan trọng nhất là phải xác định được Economic moat. Đánh giá xem doanh nghiệp đang phá hủy giá trị hay tạo dựng giá trị (ROIC > WACC).


Phân tích tài chính quá khứ bao gồm :

-         Các tỷ số tài chính quá khứ.

-          Dữ liệu thị trường và WACC

-         Bảng báo cáo tài chính được tổ chức lại

-         ROIC và FCF quá khứ.

Bước 2:  Xây dựng dự báo doanh thu tương lai. Doanh thu là yếu tố điều chỉnh.

Hầu hết các mô hình kế hoạch tài chính đều dựa vào doanh thu. Các thông số trên BCĐKT hay BCHĐKD phụ thuộc vào doanh số như:

+ Tài sản cố định

+ Khoản phải thu

+ Nhu cầu vốn luân chuyển . . .

Tuy nhiên cũng có các nhân tố không chịu ảnh hưởng bời doanh thu như: nợ, chính sách cổ tức.

Có nhiều phương pháp để dự báo doanh thu, phổ biến như sau:

-         PP Top-down: Dựa vào quy mô toàn thị trường, xác định thị phần của doanh nghiệp và dự báo giá.

-         PP Bottom-Up: Dự báo về nhu cầu khách hàng, vòng quay khách hàng, giá bán và sản lượng…

-         Liên hệ trực tiếp với doanh nghiệp để cập nhật thông tin liên quan đến output bao gồm: các hợp đồng đã ký kết, giá hàng hóa đầu ra…

Bước 3: Dự báo bảng báo cáo thu nhập

-         Phần lớn các khoản mục sẽ gắn chặt với doanh số (yếu tố điều chỉnh).

-         Dự báo các tỷ số tài chính.

-         Nhân các tỷ số tài chính với yếu tố điều chỉnh (doanh số)

Các phương trình dự phóng cần lưu ý khi lập BCTN:

+ Doanh số = Doanh số năm 0 x(1 + Tỷ lệ tăng trưởng doanh số)

+ Giá vốn hàng bán = Doanh số x Giá vốn hàng bán/Doanh số

+ Lãi vay nợ dài hạn = %Lãi vay x Nợ dài hạn bình quân

+ Thu nhập từ tiền gửi và chứng khoán = Lợi suất tiền gửi và chứng khoán x Tiền gửi và chứng khoán bình quân trong năm.

+ Khấu hao = Tỷ lệ khấu hao x Nguyên giá tài sản cố định bình quân trong năm.

+ Lợi nhuận trước thuế = Doanh thu - Giá vốn hàng bán + Doanh thu hoạt động tài chính - Chi phí tài chính - Chi phí quản lý doanh nghiệp - Chi phí QLDN - Chi phí bán hàng + Thu nhập khác - Chi phí khác + Lợi nhuận từ liên doanh liên kết.

+ Thuế = Thuế suất x Lợi nhuận trước thuế

+ Lợi nhuận giữ lại = Lợi nhuận sau thuế - cổ tức

Bước 4: Dự báo bảng cân đối tài sản

-         Xác định vốn đầu tư (Invested Capital) dựa trên doanh số

-         Xác định vốn luân chuyển dựa trên doanh số

-         Xác định nhu cầu tài trợ vốn.

Các phương trình dự phóng với bảng CĐKT:

+ Nợ ngắn hạn = Nợ ngắn hạn/Doanh số x Doanh số

+ Vốn cổ phần không thay đổi nếu doanh nghiệp không phát hành thêm vốn cổ phần

+ Lợi nhuận giữ lại lũy kế = Lợi nhuận giữ lại năm trước + Lợi nhuận giữ lại bổ sung trong năm nay.

LƯU Ý: Chọn hạng mục cân đối như thế nào?

- Khi tiền làm hạng mục cân đối có các ý nghĩa cơ bản như sau:

+ Ý nghĩa về mặt tính toán: Tiền mặt và chứng khoán thị trường = Tổng nợ và vốn CSH - Tài sản lưu động - Tài sản cố định ròng

+ Ý nghĩa về mặt tài chính: Việc xác định tiền mặt và chứng khoán thị trường làm hạng mục cân đối, chúng ta sẽ xác định được mức độ tự tài trợ của doanh nghiệp là bao nhiêu khi không phát hành thêm cổ phần, không trả cũng như không vay thêm nợ.

- Nợ là hạng mục cân đối:

+ Khi tiền mặt và chứng khoán thị trường là hạng mục cân đối thì nợ là không thay đổi. Tuy nhiên có một số trường hợp tiền mặt và chứng khoán thị trường bị âm.

+ Khi đó ý nghĩa của những con số âm này là doanh nghiệp không thể tự tài trợ mà phải tài trợ thêm từ bên ngoài.

Bước 5: Tính toán các yếu tố đầu vào cho định giá

Xác định các yếu tố trong định giá bằng phương pháp DCF

Xác định dòng chiết khấu.

Yếu tố đầu tiên  và  cũng là  yếu tố quan trọng nhất trong  việc dùng mô  hình  chiết khấu dòng tiền để định giá cổ phần chính là ước đoán chuỗi các dòng chiết khấu. Có rất nhiều rủi ro tiềm ẩn đối với thu nhập và dòng tiền dự báo. Dễ thấy nhất là tính không chắc chắn trong  thu  nhập của các dự án trong những nền kinh  tế chưa thực sự phát triển, nhất là những kế hoạch trong tương lai dài hạn. Các nhà phân tích có thể dự đoán khá chính xác dòng tiền hoạt động trong năm nay và năm sau nhưng cũng không thể có đủ khả năng để dự báo chính xác cho những năm xa hơn của tương lai thu nhập và dòng  tiền có thể bị giảm một cách nhanh chóng bởi vì các yếu tố bất ngờ trong nền kinh tế như những thay đổi trong lạm phát, lãi suất, tỷ giá hay những thay đổi trong chính sách của chính phủ… Thường các dòng  tiền xây dựng dựa trên  kết quả hoạt động của các năm liền trước đó, mà tương lai không diễn ra như những gì đã xảy ra trong quá khứ.

Một yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới dòng tiền của mỗi doanh nghiệp đó chính là kế hoạch chi  tiêu  vốn của doanh nghiệp. Điều này ảnh hưởng đến dòng  tiền  chi  trả cho cổ đông cũng như tác động đến đòn cân nợ trong doanh nghiệp. Với mô hình chiết khấu điều này ảnh hưởng đến dòng chiết khấu hàng năm.

Xác định lãi suất chiết khấu

Yếu tố thứ hai mà  ta  cần xác định trong mô hình  DCF đó là mức chiết khấu. Có khá nhiều cách để xác định mức chiết khấu trong mô hình DCF định giá cổ phần. Nổi bật lên có hai cách mà các nhà phân tích thường sử dụng đó là:

-  Sử dụng mô hình định giá tài sản vốn (CAPM)

-  Sử dụng chi phí sử dụng vốn bình quân (WACC)

Lãi suất chiết khấu ảnh hưởng lớn đến dòng tiền chiết khấu trong tương lai và giá trị doanh nghiệp. Một doanh nghiệp có dòng tiền thu hàng năm tốt nhưng không nhất thiết khi chiết khấu về giá trị dòng sau chiết khấu cũng tốt như vậy. Lãi suất chiết khấu cho phép nhà đầu tư đánh giá chính xác nhất kết quả hoạt động thực của doanh  nghiệp qua  các năm. 

 Tài liệu tham khảo:

1/ Trần Ngọc Thơ, Vũ Việt Quảng: Lập mô hình tài chính

2/ Trần Ngọc Thơ: Tài chính doanh nghiệp hiện đại

3/ Phan Thị Bích Nguyệt, Lê Đạt Chí: Đầu tư tài chính

4/ BPM: Financial Modelling Fundamentals

5/ Alastair L.Day: Mastering Financial Modelling in MS Excel